White Label Social Network หนึ่งในทางออกการตลาดออนไลน์ปีวัวดุ

สำหรับคุณผู้อ่านที่ติดตามงานของผมในนิตยสาร Positioning ผมอยากให้กลับมาอ่านที่ Blog อีกครั้งทุกๆ เดือนนะครับ เพราะหลายครั้งเลยที่กองบก. จำเป็นต้องตัดบางส่วนของต้นฉบับผมออกไป อย่างเรื่อง “Social Network สร้้างได้” ในฉบับ Facebook นี่ก็ลงไม่เต็มครับ ผมเข้าใจว่าเป็นเพราะพื้นที่จำกัดจริงๆ ผมเลยเอาต้นฉบับที่เขียนจริงๆ มาลงไว้ที่นี่นะครับ
– – – – – – – – – –

ปีนี้เราๆ ท่านๆ จัดซื้อจัดจ้างได้น้อยลง วันนี้ผมเลยอยากเสนอแนวคิดที่จะช่วยเสริมประสิทธิภาพในการทำการตลาดด้วยการสร้าง Social Network แบบง่ายๆ ด้วยตัวคุณเองขึ้นมา เพื่อให้นักการตลาดสามารถสร้างและรักษาฐานลูกค้าเดิมไว้ได้ โดยไม่จำเป็นต้องมีความรู้เรื่องการเขียนโค้ดมากมาย

แต่ปัญหาคือ ในภาวะเศรษฐกิจจะซบเซา หลายบริษัทจำเป็นต้องหั่นงบประมาณการตลาด-โฆษณา-ประชาสัมพันธ์เหลือเพียงน้อยนิด จะจ่ายเงินทำการตลาดทีต้องคุ้มค่าทุกบาททุกสตางค์ การดึงเอาสื่อออนไลน์โดยเฉพาะสื่อที่กำลังมาแรงอย่าง Social Networking ที่รู้จักกันอย่างกว้างขวาง เช่น Facebook, Hi5, หรืออย่าง Friendster มาเป็นหนึ่งในส่วนผสมทางการตลาดก็เป็นทางเลือกหนึ่งที่ดี เพราะมันวัดผลได้ชัดเจน เข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้เฉพาะเจาะจงในราคาที่สมเหตุสมผล

ผมจะแนะแบบลงรายละเอียดให้เข้าใจกันได้สบายๆ รับรองว่าคุ้มค่าต่อการเสียเวลาอ่าน (โฆษณาชวนเชื่อมาก ฮ่าๆ) ตามมาเลยครับ!

ที่จริงเมื่อปีที่แล้วทางนิตยสาร Positioning เคยนำเสนอสกู๊ปเกี่ยวกับเรื่อง Social Network แบบเต็มๆ ไปแล้วทีนึง (ย้อนอ่านใน Positioningmag.com ได้นะครับ) ทางกองบก. Positioning เคยเสนอไปว่าคุณไม่จำเป็นต้องสร้างเว็บไซต์ใหม่ขึ้นมาให้เปลืองงบ แต่ให้กระจาย advertising message ผ่านทางเว็บ Social Network, Blog site ต่างๆ

วันนี้ผมก็ยังยืนยันเหมือนทางกองบก. นะครับ แต่สิ่งที่ผมอยากแนะนำเพิ่มคือ ณ วันนี้เทคโนโลยีทางอินเทอร์เน็ตมันพัฒนาไปเร็วมาก จนกระทั่งมันมีกลุ่มบริษัทสร้างผลิตภัณฑ์ออนไลน์ที่เรียกกันว่า “White label Social Network” ที่ให้บริการโฮสติ้งและแพลตฟอร์มที่พร้อมให้เราสร้าง Social Network ของเราได้เองแบบง่ายๆ ซึ่งมีอยู่หลายเจ้ามาก แต่ก็ยังรู้สึกว่ามันใช้งานได้ยาก ผมเองศึกษาอยู่พักใหญ่จนวันนึงได้เจอฮันท์ แห่ง DiaryIs.com แนะนำให้ผมรู้จัก Ning.com และผมก็ได้ทดลองสร้าง Social Network ของผมเองจนประสบความสำเร็จในระดับหนึ่งที่คิดว่านำมาแชร์กับคุณผู้อ่านได้

อันนี้เป็นประสบการณ์ของผมเอง ผมจึงจะเล่าแบบสรุปเอาที่สำคัญๆ มาดังนี้นะครับ
1. ตั้งเป้าหมายก่อนว่าจะสร้าง Social Network ของอะไร กลุ่มเป้าหมายคือใคร มีจุดประสงค์อะไร

2. เปิดเข้าไปที่ Ning.com สร้าง Social Network แบบฟรีๆ ก่อน เช่น คุณต้องการสร้าง Social Network ของ Mac User คุณอาจจะตั้ง ThaiMacUser.org ขึ้นมา (ถ้าจดโดเมนไว้ก่อนกันคนอื่นแย่งไปก็ดีนะครับ) คุณก็สร้าง ThaiMacUser.ning.com ขึ้นมา เพราะคนที่สร้างเว็บฟรีก็จะต้องใช้ Subdomain ที่มีชื่อ Ning ผสมอยู่ด้วย

3. Ning จะระบุว่าคุณคือ “Network Creator” พร้อมกับแนะนำให้คุณใส่รายละเอียดเกี่ยวกับ Social Network ของคุณว่าคุณตั้งใจจะทำอะไร ใส่โลโก้ ใส่สโลแกน ใส่ Meta Tag ให้ Search Engine มองเห็นคุณ

4. คุณคลิกเข้าไปที่แถบเมนูที่เขียนว่า “Manage” แล้ว เลือก “Feature” คุณจะเจอหน้าเว็บที่เป็นระบบหลังบ้าน ทางซ้ายจะโชว์ว่ามี Feature อะไรให้คุณบ้าง คุณก็แค่จับกล่องที่อยู่ทางซ้ายมือนั้นลากเข้ามาทางขวามือ แล้วกด Save แค่นี้คุณก็จะสร้าง Social Network ได้ง่ายๆ แล้ว ในแถบ Manage ยังทำอะไรได้อีกเพียบครับ

5. พอเว็บใช้งานได้แล้วก็อย่าลืมวาง Community Guidelines ด้วยล่ะครับ บ้านเมืองยังมีกฏหมายเลยจริงไหม?

ningbackyard

กรณีศึกษา aussietip.com
คราวนี้คงจะเห็นแล้วนะครับว่าแพลตฟอร์มของ Ning ทำอะไรได้หลากหลายดี ผมเองพอศึกษาเจออย่างนี้แล้วก็เลยขอทดลองกับเว็บไซต์ของตัวเองก่อน ผมมีเว็บไซต์เล็กๆ ของผมอยู่เว็บนึงครับชื่อว่า aussietip.com ซึ่งเดิมเป็นเว็บชุมชนคนไทยในประเทศออสเตรเลีย ผมสร้างเว็บนี้ไว้ตั้งแต่ปี 2544 มาสมัยไปเรียนหนังสืออยู่ที่นั่น ตอนที่สร้างเว็บไว้ก็ทำสนุกๆ ด้วยใจรัก ตอนนี้ก็ร่วม 8 ปีแล้วครับ เมื่อปีที่แล้วตอนเจอกับ Ning เข้าผมก็เลยเอา Ning เข้ามาทดสอบกับ aussietip.com นี่คือผลที่ได้รับครับ

– ผมสามารถสร้างพื้นที่สำหรับคนไทยในประเทศออสเตรเลียทั้ง ซิดนีย์ เมลเบิร์น บริสเบน เพิร์ธ ดาร์วิน อะดิเลด ฯลฯ เข้ามาเชื่อมโยงกันได้ด้วยความสามารถของอินเทอร์เน็ตอย่างเต็มประสิทธิภาพ โดยการสร้างจุดร่วมในความสนใจ นั่นก็คือ คนไทยที่อยู่ต่างแดน แต่เหงาๆ มารวมตัวกัน

ซึ่งคนไทยที่อยู่ออสเตรเลียก็จะมีความต้องการสินค้าและบริการที่แตกต่างไปจากเมืองไทย และคล้ายๆ เมืองไทย ผมก็สามารถรับโฆษณาจากเอเย่นต์นักเรียน, ธุรกิจคนไทยในออสเตรเลีย, คนไทยมองหางานร้านอาหารไทย ก็มีเจ้าของร้านอาหารมาโพสต์ โดยเน้นว่า นี่คือ Social Network ของคนไทยในออสเตรเลีย เราสามารถสร้างให้ทุกอย่าง ‘Niche’ หรือเป็นตลาดเฉพาะได้ ปัจจุบัน aussietip.com มียอดสมาชิกกลุ่มเฉพาะนี้กว่า 3,000 คนทั่วออสเตรเลีย

– ผมสามารถลดรายจ่ายในการจ่ายค่าโฮสติ้ง จากเดิมปีละเป็นหลักหมื่นบาท ด้วยการทดลองติดโฆษณาเดือนหนึ่งทำรายได้หลายร้อยเหรียญสหรัฐฯ อันนี้คือผมมีฐานสมาชิกอยู่แล้วส่วนหนึ่งนะครับ โดยที่โฆษณาก็ feed เข้ามาแบบเว็บทั่วไป
- ผมสามารถช่วยสปอนเซอร์ของผมทำการตลาดใน Social Network ของผม อย่างง่ายๆ อย่างตอนนี้ผมมีสมาชิกคนหนึ่งชื่อคุณปุ้ย เธอเป็นสมาชิกที่อยู่ออสเตรเลียมานาน เป็นสมาชิก aussietip.com อยู่แล้วด้วย วันนึงเกิดเปิดกิจการของตัวเองเป็นบริการส่งของไปเมืองไทยชื่อ iThailandExpress

ดังนั้นนักเรียนไทยที่ไปเรียนที่ออสเตรเลียอยากส่งของกลับไปเมืองไทยก็มาเป็นลูกค้าได้ โดยที่ผมเปิดให้ทาง iThailandExpress สามารถ Interact กับสมาชิกของผมได้ตามสมควร โดยที่แตกต่างกับเว็บทั่วไปตรงที่สามารถติดตามได้ว่าลูกค้าต้องการอะไรได้จากเว็บบอร์ด และส่งอีเมลหาสมาชิกของผมหลังไมค์โดยผมกับทาง iThailandExpress ตกลงกันว่าจะไม่มีการ SPAM สมาชิกเด็ดขาด ตอนนี้บริษัทคุณปุ้ยกำลังไปได้สวยเลยครับ เพราะเราสามารถสร้างกลุ่มแฟนเฉพาะของเราได้ 
- แพลตฟอร์มของ Ning เปิดให้ผมสามารถพัฒนาเว็บไซต์ให้มี Feature หรือลูกเล่นใหม่ๆ อย่างต่อเนื่อง เช่น ล่าสุดก็มี Advanced Member Search ที่เปิดให้สมาชิกค้นหาเพื่อนสมาชิกคนอื่นโดยเลือกจากเมืองที่อยู่ ช่วงอายุ มหาวิทยาลัย ฯลฯ

– ผมสามารถขยายฐานสมาชิกต่อไป โดยการดึงเอาโมเดลที่ทำกับกลุ่มคนไทยในออสเตรเลียมาทำกับเพื่อนๆ คนไทยที่ประเทศสิงคโปร์ในชื่อ Singtip.com ขณะนี้เปิด Social Network ตัวนี้มาได้ 1 ปีมีสมาชิกกว่า 1,000 คน และกำลังเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ

aussietip

บทสรุป
พลังของ Social Network ก็คือการสร้าง “Participation Architecture” คือการกำหนดแบบโครงสร้างสถาปัตยกรรมให้สมาชิกมีส่วนร่วมได้ง่าย ด้วยการเปิดให้เจ้าของ Social Network สามารถสร้างกลุ่ม “แฟนพันธุ์แท้” เฉพาะกลุ่มได้ ในแบบที่เว็บ Facebook, Hi5, MySpace, Friendster ไม่ทำแบบนี้ เพราะเว็บเหล่านั้นเขามี Brand เป็นของเขาเอง แต่ White Label Social Network อย่าง Ning เปิดโอกาสให้คุณสร้าง “Blue Ocean” ของคุณได้เองในต้นทุนที่ไม่หนักสาหัสอะไรนัก

สำหรับธุรกิจใหม่ที่มีฐานลูกค้าน้อยผมแนะนำว่าคุณสามารถ ‘Lead’ และสร้าง movement อะไรของคุณได้เองเลยครับ เช่น ถ้าหากว่าคุณเปิดคลีนิครักษาสัตว์ คุณก็สามารถสร้าง Social Network ของคนรักสัตว์เลี้ยงเข้าไปได้ โดยที่คุณไม่จำเป็นต้องโฆษณาคลีนิครักษาสัตว์ของคุณออกไปตรงๆ แต่ให้คุณใช้โอกาสนี้รวมกลุ่มของคนที่เป็นกลุ่มเป้าหมายของคุณเข้ามาหาคุณ แทนที่คุณจะโฆษณาออกไปให้ลูกค้าเข้ามาหาคุณ แถมเผลอๆ คุณจะมีกลุ่มลูกค้าเป็นสินค้าและบริการที่เกี่ยวกับสัตว์เลี้ยงเข้ามาสนับสนุน และมีความเกี่ยวข้องกับกลุ่มเป้าหมายค่อนข้างมาก

ส่วนธุรกิจที่มีฐานลูกค้าอยู่แล้วคุณก็สามารถสร้างความพึงพอใจให้กับลูกค้าได้ เช่น สร้าง Social Network ของคนใช้คอมพิวเตอร์ยี่ห้อหนึ่ง โดยที่คุณเปิดให้สมาชิกเข้ามาช่วยเหลือกันแก้ไขปัญหาการใช้งาน และคุณเองในฐานะเจ้าของผลิตภัณฑ์ก็เข้ามาสนับสนุนให้สมาชิกมีส่วนช่วยเหลือแก้ไขปัญหาซึ่งกันและกันได้ แถมยังมีพื้นที่ที่คุณจะได้ติดตามว่าลูกค้าคุณกำลังคิดอะไรอยู่ จะ Engage เขาให้ติดอยู่กับ Brand ของคุณได้อย่างไร อันนี้ก็จะทำให้คุณสามารถรักษาฐานลูกค้าของคุณไว้ได้ในช่วงเศรษฐกิจขาลงอย่างนี้ไว้ได้โดยที่ประหยัดงบประมาณได้มากครับ

– – – – –
มารู้จัก Ning กันหน่อย

logo

Ning.com เป็นเว็บไซต์แนว White Label Social Network ที่ก่อตั้งโดย Marc Andreessen ผู้สร้าง Browser Netscape ที่เคยโด่งดังเมื่อกว่าสิบปีก่อน คราวนี้เขากลับมาร่วมกับ Gina Bianchini CEO สาวสวย ด้วยโจทย์ง่ายๆ ว่าใครๆ ก็สร้าง MySpace, Facebook, Hi5 ของตัวเองได้ โดยตัว Ning เองมีโครงสร้างที่ “เปิด” ให้เชื่อมต่อกับ Online tools ตัวอื่นๆ ในโลกออนไลน์ได้ง่าย เช่น เปิดรับ Application ในโครงการ OpenSocial API ของ Google เปิดรับภาพจากเว็บไซต์ Photo Sharing ชื่อดังอย่าง Flickr ของ Yahoo!

ginamarc

Business Model
Ning เปิดให้คนเข้ามาสร้าง Social Network ได้ฟรี แต่จะแลกเปลี่ยนกับการที่ทาง Ning จะควบคุมโฆษณาที่ตัวเองมีรายได้กับทางโฆษณา Google AdSense แต่ถ้าหากว่าลูกค้าของ Ning รายไหนอยากทำให้ Social Network ของตัวเองดูเป็นมืออาชีพมากขึ้น เช่น ใช้โดเมนเนมของตัวเอง, เพิ่มพื้นที่โฮสติ้ง, ลบลิงก์และโลโก้ของ Ning ออก, รวมถึงมีสิทธิ์ควบคุมโฆษณาได้ด้วยตัวเอง ก็จะต้องจ่ายค่าบริการรายเดือนในแบบ Premium service ปัจจุบันมีผู้สร้าง Social Network ด้วยบริการของ Ning แล้วกว่า 500,000 networks คุณผู้อ่านอาจจะงงว่าแล้วถ้าสร้างเองมันมีดีอะไร ลองอ่านนี่ครับ

ning

1. มี Brand & Visual Design ของคุณเอง
คุณสามารถสร้าง Brand ใน Social Network ของคุณเอง ด้วยโลโก้และดีไซน์ของคุณเอง โดยทาง Ning มีเทมเพลทหรือหน้าเว็บสำเร็จรูปให้คุณเลือกกว่า 50 แบบ แถมยัง Customize ในแบบที่คุณชอบได้ด้วยการแก้ไข CSS เพิ่มและลดแถบเมนูต่างๆ ในหน้าเว็บ เพิ่ม Widget และสร้างลิงก์ต่างๆ ได้อย่างอิสระ

2. มีกลุ่มแฟนๆ ของคุณเอง
คุณสามารถออกแบบหน้าโปรไฟล์ของสมาชิกแต่ละคนได้ด้วยการตั้งคำถามอะไรก็ได้ก่อนที่คนที่อยากจะเข้าร่วม Social Network ของคุณ เช่น ชื่อ เพศ อายุ อยู่ที่ไหน ทำอะไร ชอบอะไร ฯลฯ เลือกที่จะ approve สมาชิกก่อนที่จะรับเข้ามาก็ได้ นอกจากนี้ยังเปิดให้สมาชิกปรับหน้าโปรไฟล์ของตัวเองได้อย่างอิสระในลักษณะคล้ายๆ กับการต่อเลโก้ในแบบ Drag & Drop

3. มีระบบแสดง Real-time Activity
ถ้ามีใครกำลังแอดใครเป็นเพื่อน ใครแชทกับใคร ใครเข้าร่วมกลุ่มก๊วนไหน คุณจะสามารถเห็นได้หมดในแบบ Real-time ทำให้ Social Network ของคุณดูแอคทีฟ และควบคุมได้ง่าย รวมทั้งเชื่อมโยงเข้ากับอีเมลของคุณตลอด ทำให้คุณไม่ต้องคอยนั่งมอนิเตอร์เว็บตลอดเวลา

4. จะใส่ Text หรือ Widgets อะไรก็ได้
ทาง Ning จะเปิดให้คุณใส่ Text box เข้าไปในหน้าเว็บโดยคุณเป็นคนเลือกตำแหน่งว่าจะให้มันอยู่ไหน แล้วเจ้า Text box ตัวนี้จะรองรับ HTML พวกโค้ดต่างๆ ทำให้คุณสามารถสร้างเว็บได้ง่ายและอิสระ เหมือนกับคุณก๊อบโค้ด Glitter ไป ‘เมนท์’ เพื่อนใน Hi5 ยังไงยังงั้น คุณก็ทำได้ใน Ning และแน่นอนว่าแพลตฟอร์มของ Ning ค่อนข้างเปิดรับภาษาต่างชาติรวมถึงภาษาไทยด้วย ปัญหาเรื่องภาษาไทยจึงมีน้อย คุณจะเขียน Blog หรือบทความ ตั้งกระทู้อะไรก็ได้ ใส่ภาพ ใส่วิดีโอ ได้ครบครัน

5. เปิดรับ RSS Feeds เข้าและออก
คุณสามารถเลือกเปิดรับ RSS feeds จาก Blog ของคุณหรือจากเว็บไหนก็ได้เอามาใส่ในแพลตฟอร์มของ Ning ในขณะเดียวกัน คุณสามารถสร้าง RSS ของคุณให้คนอื่นเอาไปแปะต่อได้เช่นกัน เช่น ใครอยากคอยอ่านอัพเดทความเคลื่อนไหวใน Social Network ของคุณก็เพียงแค่เอาโค้ด RSS ของคุณไปขยายต่อ ทำให้เว็บของคุณมีคนเข้ามาเยี่ยมชมบ่อยขึ้น

6. มีระบบ Photos Feature และ Photo Slideshows ใน Brand ของคุณเอง
คุณสามารถเพิ่มรูปภาพที่มี Brand ของคุณเข้าไป แถมยังสามารถเลือกดูแบบ Slideshows ก็ได้ แน่นอนคุณในฐานะผู้สร้าง Social Network คุณควบคุมทุกอย่างได้

7. มีเว็บบอร์ดของคุณเอง
เมืองไทยเราคุ้นเคยกับการเล่นเว็บบอร์ด และมีเว็บที่เสนอบริการฟรีเว็บบอร์ดมากมาย ในเมืองไทยก็จะมี Pantown ในเครือ Pantip.com ที่เปิดให้คุณใส่ Feature ต่างๆ เข้าไปได้ แต่ที่นี่คุณจะทำอะไรได้หลากหลายกว่านั้น เช่น สร้าง Category เพิ่มรูปภาพ วิดีโอ ไฟล์ชนิดต่างๆ โดยที่คุณเป็นผู้กำหนดได้ว่าจะจัดเรียงกระทู้อย่างไร ตามลำดับเวลา หรือตามกิจกรรมต่างๆ ในเว็บ คนไปตอบในกระทู้เก่ากระทู้เก่าก็เลื่อนขึ้นมาก่อน เป็นต้น

8. Video Feature & Branded Video Players ของคุณเอง
คุณสามารถเพิ่มไฟล์วิดีโอที่มีชื่อเว็บของคุณเป็นลายน้ำอยู่บนวิดีโอได้ เมื่อสมาชิกของคุณเอาไปฟอร์เวิร์ดให้เพื่อนดูก็จะเห็นชื่อเว็บของคุณไปเรื่อยๆ แถมยังสร้างโค้ดให้คุณโดยอัตโนมัติ ให้สมาชิกเอาวิดีโอของคุณไปแชร์ที่ไหนกับใครก็ได้ แน่นอนว่าคุณสามารถเลือได้เช่นกันว่าจะขอดูวิดีโอก่อนไหมว่ามันโอเคหรือเปล่า ไม่ใช่จู่ๆ ใครก็มาโพสต์กันได้หมด

9. สร้างห้อง Chat ของคุณเองได้
การสร้างห้อง Chat ไม่ใช่เรื่องใหม่ เพราะเดียวนี้คุณเล่น MSN, Yahoo! Messenger ก็ Chat กันได้ แต่มันก็เป็น feature ที่เปิดให้คุณสร้างห้อง Chat ใน Social Network ของคุณได้อย่างง่ายๆ ทำให้คนในเว็บของคุณคุยกันสะดวกมากขึ้น มีทางเลือกในการสื่อสารมากยิ่งขึ้น

10. Facebook Integration
Feature รูปภาพ วิดีโอ MP3 Player แทบทุกตัวในแพลตฟอร์มนี้พร้อมจะเปิดให้เชื่อมต่อกับเครือข่ายของ Facebook ซึ่งเป็นข้อดีที่ทำให้คุณสามารถโปรโมท Social Network ของคุณได้กว้างยิ่งๆ ขึ้น

11. สร้าง Groups ของคุณเอง
เชื่อว่าคุณผู้อ่านคงเคยรู้จัก Yahoo! Groups แน่ๆ ที่ Yahoo! Groups คุณสามารถสร้างกลุ่มก๊วนของคุณเองได้ และที่ Ning ก็เช่นกัน คุณมีระบบสร้างกลุ่มของคุณเอง ที่เปิดให้คุณฝัง หรือ embed code ภาพต่างๆ เข้าไปในกลุ่มได้ด้วย ทั้งหมดนี้เปิดให้สมาชิกของคุณสร้างกลุ่มย่อยขึ้นมาได้เอง และให้อำนาจกับสมาชิกในการเป็นผู้นำในกลุ่มย่อยๆ ของเขาเองได้

12. Blog สำหรับสมาชิกทุกคน
สมาชิกใน Social Network ทุกคนของคุณไม่ได้แค่เข้ามาคุยๆ แล้วออกไปเฉยๆ แต่จะเข้ามาแสดงความคิดเห็นในรูปแบบของ Blog ได้ด้วยนะครับ โดยคุณเป็นคนกำหนดได้ว่าจะสร้างแถบเมนู Blog ขึ้นมาให้คนมาคลิกอ่านดูกันเยอะๆ หรือแค่ปรากฏอยู่ในหน้าโปรไฟล์ของสมาชิกก็ได้ แถมเอาไปโปรโมทต่อใน Facebook ได้ด้วย

13. มี Events Calendar ของคุณเอง
คุณสามารถนัดมีตติ้งกับสมาชิกใน Social Network ของคุณเองได้ เช่นจัดแข่งขันกีฬาขึ้นมา ก็จัดทำลิสต์ขึ้นมาได้ว่าใครจะมามั่ง มีระบบออกบัตรเชิญ ใคร Confirm ว่าจะมาบ้าง เปิดให้สมาชิกทุกคนได้เห็นหมด

– – – – – – – –
เกี่ยวกับผู้เขียน จักรพงษ์ คงมาลัย อดีตคนข่าวจาก manager.co.th และเว็บนิตยสารในเครือผู้จัดการอย่าง marsmag.net ที่ผันตัวเองเข้าสู่โลกอินเทอร์เน็ตด้วยการสร้างเว็บไซต์คนไทยในต่างแดนทั้ง ในออสเตรเลียและสิงคโปร์ เคยร่วมพัฒนาสมุดหน้าเหลืองออนไลน์ กับบริษัทเทเลอินโฟ มีเดีย และเป็นอดีตรองเลขาธิการสมาคม ผู้ดูแลเว็บไทย ปัจจุบัน จักรพงษ์กำลังสนุกกับการร่วมงานกับบริษัทอินเทอร์เน็ตชั้นนำของโลกอย่าง Yahoo! ในตำแหน่ง Community Manager คุณสามารถติดต่อกับเขาได้ทาง jakrapong.com หรือ jakrapong [at] ymail.com

เราคิดวิธีเตรียมตัวตายกันแล้วหรือยัง?

hm_collagecover1chat-with-death

หนังสือ The Last Lecture + Chasing Daylight (ไล่ล่าแสงตะวัน) + นั่งคุยกับความตาย

ช่วงวันหยุดสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา เพิ่งมีโอกาสอ่านหนังสือฝรั่งชื่อดังที่หลายๆ คนคงรู้จักกันดีอยู่แล้ว นั่นคือ The Last Lecture (แปลเป็นไทยโดยคุณหนูดี วนิษา เรซ) ซึ่งเป็นหนังสือที่มีที่มาจากการบรรยายครั้งสุดท้ายในชีวิตของศาสตราจารย์ ด็อกเตอร์ แรนดี้ เพาซ์ ศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยคาเนกีเมลลอน ผู้กำลังป่วยเป็นโรคมะเร็งตับอ่อนในระยะสุดท้าย ผมคิดว่ามีบล็อกเกอร์หลายคนเขียนถึงหนังสือเล่มนี้ไปแล้วว่าดีอย่างไร ผมจะไม่เล่าอีก สนใจไปอ่านกันได้เลยครับ หรือถ้าอยากจะดูการบรรยายของเขาครั้งแรกที่มหาวิทยาลัยคาเนกี เมลลอน และอีกครั้งที่รายการโอปรา วินฟรี (มีซับไทยให้อ่านด้วยนะครับ)

ขณะเดียวกัน บังเอิญว่านึกถึงหนังสือเล่มนึงที่เคยอ่านได้ นั่นคือ Chasing Daylight หรือ ไล่ล่าแสงตะวัน (แปลเป็นไทย โดยคุณโตมร ศุขปรีชา บก. นิตยสาร GM) ซึ่งเป็นเรื่องอดีตผู้บริหารบริษัท KPMG ยูจีน โอเคลลี่ ผู้เขียนได้เขียนหนังสือเล่มนี้ก่อนตายด้วยโรคมะเร็งสมองขั้นสุดท้าย ซึ่งคุณ Gratunn บล็อกเกอร์คนนึงได้เคยเขียนไว้ อย่างละเอียดดีแล้ว ว่างๆ อยากให้ลองหาอ่านกันดูนะครับ

ที่จริงเรื่องที่แรนดี้และยูจีนเขียนไม่ใช่เรื่องใหม่ เพราะเมืองไทยก็มีหนังสือของคุณเชิด ทรงศรี คือ “นั่งคุยกับความตาย” เพียงแต่ผมยังไม่เคยอ่านหนังสือของคุณเชิด แต่ประเด็นที่น่าสนใจก็คือ นักเขียนแต่ละคนมีวิธีทำใจก่อนตายได้อย่างไร เพราะคนป่วยหนักระยะสุดท้ายถ้าไม่เศร้า ก็ไม่ยอมรับความจริง อ่านแล้วก็ฉุกคิดนะครับว่าเราควรจะเริ่มคิดกันได้หรือยังว่าถ้าเราจะต้องตาย ไปภายในระยะเวลาสั้นๆ นี้จะทำอย่างไร

ผมว่านักเขียนทั้งสามคนนี้มีอะไรคล้ายๆ กันครับสองสามอย่าง 1. ผู้เขียนหนังสือทั้งสามคนเป็นมะเร็งขั้นสุดท้ายทุกคน และกำลังจะตายในเวลาไม่นาน 2. ผู้เขียนทั้งสามคนยังมีอะไรน่าสนใจในชีวิตอีกเยอะ มีอะไรต้องทำอีกมาก แรนดี้อาจจะสอนที่คาเนกีเมลลอนได้อีกยี่สิบปี ยูจีนอาจจะมาเปิดสาขาในเอเชีย คุณเชิดอาจจะทำหนังเรื่องใหม่อีก และ 3. ที่เหมือนกันผู้เขียนทั้งสามคนระบุไว้ว่าเราจะสามารถทำใจให้ยอมรับความตายได้อย่างไร และสามารถจัดการกับเวลาที่เหลืออยู่อย่างไรอย่างมีสติ

ผมว่าจุดร่วมในข้อสามนี่เป็นหัวใจสำคัญที่เราน่าจะเอามาตั้งคำถามกับตัวเองกันให้มาก และผมเคยลองทำสำรวจอย่างไม่เป็นทางการมาแล้วใน Yahoo! รู้รอบ ลองอ่านคำถามของตูน บอดี้สแลม และคำถามของวงสล็อตแมชชีน แล้วพบว่าพวกเราส่วนใหญ่ยังไม่ได้เตรียมการอะไรสำหรับเรื่องนี้เลย เราคิดกันแค่ว่าถ้ามีเวลาน้อยนิดก็จะอยู่กับครอบครัวให้มากที่สุดและขอให้ตายอย่างสบาย

แต่เรายังไม่ได้ตั้งคำถามกับตัวเองกันเท่าไหร่ว่า เราคิดวิธีเตรียมตัวตายกันแล้วหรือย้ง? ไม่ใช่แค่คิดว่าก่อนตายจะทำใจอย่างไรนะครับ แต่ต้องลงรายละเอียดเลยว่าจะจัดการเรื่องการเงินอย่างไร มีประกันชีวิตหรือยัง คุณจะจากไปแล้วคนข้างหลังคุณล่ะจะลำบากไหม ผมว่าเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องอัปมงคลอะไร แต่คนเราเกิดมาไม่กี่สิบปีก็ตายแล้ว จะยึดติดในลาภยศสรรเสริฐกันไปทำไมมากมาย

ก็ไม่เห็นหรือไงตอนนี้บ้านเมืองวุ่นวายกันใหญ่เพราะไม่ได้ตั้งคำถามว่าจะเตรียมตัวตายกันอย่างไร มัวแต่ตั้งคำถามว่าใครจะชนะใครจะแพ้ ถ้าคิดแบบนี้ก็เกมกันพอดี คนที่แพ้มีแต่ประเทศชาติ น่าเสียดายที่คนเหล่านี้มองไม่เห็นสิ่งสำคัญที่นักเขียนทั้งสามคนเขียนไว้ในหนังสือ นั่นก็คือ “การปล่อยวาง”

ไม่งั้นอะไรๆ ก็คงไม่วุ่นซะขนาดนี้

ควรจะซื้อ iPhone 3G มั้ย? อ่านประสบการณ์ของผมก่อนไหมครับ

เวลาผ่านไปไวเหมือนกันครับ เมื่อเดือนที่แล้วผมบุกไปซื้อ iPhone 3G มาจากตึก Singtel ด้วยราคาประมาณหนึ่งหมื่นบาทเศษๆ และผูกพันสัญญาสองปีและต้องจ่ายรายเดือนๆ ละ 1,000 บาทโดยประมาณ ทาง Singtel เสนอแพลนที่ค่อนข้างโอเคมาให้ผม นั่นคือ SMS ฟรี 500 ข้อความต่อเดือน ฟรี GPRS 1GB และบริการเสริมอื่นๆ อีกเยอะเลย ตอนนั้นเพื่อนผมที่เป็น Blogger ชื่อดังใน Cnet ก็สัมภาษณ์ผมลงบล็อกของเธอในเรื่องนี้อ่านได้ที่นี่ครับ…. ณ ตอนนี้ผมใช้ iPhone 3G มาครบหนึ่งเดือนเต็มๆ แล้ว ส่วนใหญ่เวลาเจอใครเขาก็จะถามกันว่า “เป็นไง iPhone 3G เวิร์คไหม?” สำหรับคนที่ไม่มีเวลาอ่านผมบอกได้คร่าวๆ ว่าจากประสบการณ์คนใช้ PDA, Smart Phone มาเกือบ 10 ปี ผมให้ 8/10 ครับ น่าซื้อมาใช้ครับ แต่น่าใช้อย่างไร มาดูกันเลยดีกว่า

คุณจะรัก iPhone 3G ถ้าหาก…
1. คุณชอบที่จะเื่ล่นเน็ตทุกที่ทุกเวลา iPhone ตอบสนองความต้องการแทบทุกรูปแบบ บราวซ์เว็บต่างๆ ได้ไม่สะดุด เช็คเมล Yahoo! Mail, Gmail ได้คล่องถ้าเล่นเน็ตบนเครื่องมือถืออื่นๆ มันจะไม่สะดวกเท่ากับ Safari ใน iPhone ครับ ยิ่งระบบย่อภาพขยายภาพนี่แจ่มมากๆ แต่สำหรับเมืองไทย ล่าสุดผมลองไปใช้ดูแล้วเราเล่นได้แค่ Edge บอกได้เลยว่าไม่ค่อยสะดวกเท่าไหร่ คือ 2.5G กับ 3G ในแง่ของคนใช้งานแล้วผมว่าต่างกันเยอะครับ ดังนั้นตราบใดเมืองไทยยังไม่มี 3G ผมว่ายังไม่น่าใช้เท่าไหร่ครับ

2. คุณไม่ชอบที่จะเรียนรู้วิธีการเขียนของ PDA ระบบเก่า
คุณไม่ชอบใช้ระบบ Word Recognition ของ Windows Mobile หรือ Graffiti ของ Palm Inc. อันนี้จริงๆ แล้วผมชินกับการเขียนบน PDA มาก แต่การใช้ Touch screen เป็นการป้อนตัวอักษรเข้าระบบก็ไม่ได้ทำให้ผมลำบากเท่าไหร่ แถมเวลาขอเบอร์เพื่อนๆ เพื่อนๆ ก็กดได้เลยไม่ต้องมานั่งงงว่ามันเขียนยังไง

3. คุณใช้ Mac
คุณก็สามารถใช้ประโยชน์จาก iPhone ได้เต็มที่ ผมใช้ Mac อยู่จะซิงก์กับ Windows Mobile ก็ไม่เวิร์คแล้วครับ

4. คุณหลงทางบ่อยๆ
คุณไปไหนมาไหนชอบใช้ Map ใช้ GPS ประกอบการดูแผนที่ ล่าสุดผมไปใช้ที่ภูเก็ตมาแล้วเวิร์คมากครับ คือดูแผนที่เราแน่ใจว่าไม่หลงแน่ แต่เราอยากคอนเฟิร์มว่าตอนนี้เราอยู่ไหนแล้วแน่ๆ ก็ดีตรงที่ผมไม่ต้องไปซื้อพวก Garmin มาใช้ สบายดีครับ แต่ก็นะ มันเป็นแค่ Google Map พวก POI หรือ Point of interest ก็ยังไม่เยอะเท่าไหร่

5. ความสามารถด้านมัลติมีเดีย
เช่นการดูวิดีโอผ่าน Youtube ฟังเพลงแบบ iPod เป็นกล้องถ่ายรูปและอื่นๆ ถึงเสียงของ iPod classic จะขับออกมาได้ดีกว่า iPhone แต่ผมก็ไม่แคร์ครับ เพราะ MP3 ยังไงก็ไม่เพราะเท่า CD อยู่แล้ว กล้องถ่ายรูป 2Mega Pixel เหมือนรุ่นอื่นๆ แต่ภาพก็ชัดมากนะครับ คุณภาพเลนส์ดีกว่า Smart Phone หลายๆ รุ่นครับ ส่วนวิดีโออันนี้แล้วแต่ว่าประเทศที่คุณอยู่มี 3G ใช้กันแพร่หลายแค่ไหน

ดูทั่วๆ ไปก็ดูเหมือนว่าซื้อ iPod Touch ดีกว่าไหมเพราะมันก็ไม่ได้ต่างกันมาก จริงๆ แล้วค่อนข้างต่างนะครับ เพราะ iPod Touch จะใช้กับ Wi-Fi ถ้าไปที่ไหนที่ไม่มีคลื่นนี่เสร็จกันเลย ถึงทาง True จะออกมาบอกว่าิติดตั้ง Hot Spot ทั่วกรุงเทพฯ และคอนเวอร์เจนซ์ ซินเนอร์ยี่อะไรของเค้าก็เหอะ แต่ถ้า iPhone ยังไง GPRS ก็ไปถึงครับ อย่างผมนี่ใช้ GPRS ได้เดือนละ 1GB ฟรี ก็เลยเล่นไม่ค่อยบันยะบันยังเท่าไหร่ และการพกพาอุปกรณ์ที่เป็นแบบ All-in-one ถ้าฟังก์ชั่นการใช้งานมันทำได้ดีพอสมควร มันก็น่าใช้ครับ ถ้าเทียบกับเครื่อง HTC ที่ผมเคยใช้เรียกว่า iPhone กินขาดในแง่รูปลักษณ์และฟังก์ชั่นเท่าที่จำเป็น

บางคนอาจจะบอกว่าไม่จริง เพราะตอนนี้ใครๆ ก็บอกว่ามีคู่แข่งของ iPhone ที่ดีกว่าออกมาตั้งเยอะ เช่น HTC รุ่นใหม่ล่าสุดที่ชื่อว่า G1 ที่จะมีระบบปฎิบัติการของ Google ผมเองก็ไม่เคยเห็นครับยังตอบไม่ได้เหมือนกันว่ามันจะดีกว่ายังไง บางคนบอก Samsung i900 ดีกว่าในแง่ของฟังก์ัชั่น ผมลองใช้แล้วก็ดีนะครับ เป็นมือถือ Windows Mobile ที่น่าสนใจทีเดียว แต่ ณ วันนี้ นาทีนี้ iPhone ตอบโจทย์ผมเกือบทุกอย่างครับ  ผมเป็นคนอินเทอร์เน็ต ชอบติดต่อสื่อสารตลอดเวลา เช็คเมลทุกที่ คือมันทำบนมือถือรุ่นอื่นๆ ก็ได้ครับ แต่มันไม่ลื่นไหลใช้ง่ายเท่ากับ iPhone ยิ่งถ้าคุณซื้อเครื่องถูกกฏหมายที่ไม่ต้องมานั่ง jailbreak กันแล้วยิ่งใช้งานง่ายใหญ่เลยครับ

อีกอย่างหนึ่งคุณไม่จำเป็นต้องดาวน์โหลดโปรแกรมอะไรมาใส่มากมายหรอกครับ เท่าที่มันมีอยู่ก็พอใช้งานแล้ว แต่นักพัฒนาแอพพลิเคชั่นบน iPhone ต่างก็พากันพัฒนาแอพฯ ของตัวเองมาให้เราใช้กันสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็น Yahoo!, Facebook, LinkedIn, eBay, Twitter, Google, etc.

สรุปสำหรับเมืองไทย ถึง iPhone 3G จะดีและน่าใช้แค่ไหน แต่ผมแนะนำว่าเก็บเงินไว้ก่อนครับ อย่าเพิ่งเล่นเครื่องหิ้ว ถ้าอยากเล่นจริงๆ ก็เล่น iPod Touch กันไปก่อนไม่เปลืองแบตดีด้วย เพราะ iPhone ยังไงก็กินถ่านพอสมควรครับ เทคโนโลยีของบ้านเรากว่าจะได้ 3G จริงๆ ผมฟังมาจาก Podcast ใน Macdd.com คุณธนา เธียรอัจฉริยะ ผู้บริหาร Dtac ก็ออกมาให้สัมภาษณ์ว่าเขาคิดว่าอย่างเร็วก็คงกลางปี 52 คนไทยถึงจะได้ใช้ 3G กัน ซึ่งตอนนั้นน่าจะเป็นไปได้ว่า iPhone รุ่นใหม่ที่ไม่มีปัญหาต่างๆ เช่น เป็นรอยขีดข่วนง่าย, มีปัญหาเรื่องการรับสัญญาณ, ตัว USB Charge มีปัญหาต้องเรียกเก็บคืน อะไรพวกนี้จะถูกแก้ และคนไทยก็น่าจะได้ใช้ของที่ดีกว่าในตอนนั้นครับ

Ode นิตยสารทางเลือกเพื่อความเปลี่ยนแปลงที่ดีของโลก

ในยุคที่สื่อสิ่งพิมพ์ และการเสนอข้อมูลข่าวสารของสื่อมีปัจจัยทางธุรกิจมาเกี่ยวข้อง ทำให้เกิดเป็นสื่อกระแสหลัก (Mainstream Media) ที่เดินตามกระแสทุน กับสื่อทางเลือก(Alternative/Independent Media) ที่เป็นอิสระจากกลุ่มทุนยักษ์ใหญ่ และนำเสนอข้อมูลข่าวสารที่แตกต่างให้กับผู้อ่าน

Ode เป็นนิตยสารจากยุโรปที่ประกาศตัวเองเป็นนิตยสารทางเลือก ที่มีอุดมการณ์หลักที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับโลก ด้วยการนำเสนอเรื่องและเหตุการณ์ที่สร้างความเปลี่ยนแปลงที่ดีให้กับโลก ผ่านบทความ ข้อเขียน บทสัมภาษณ์ ผลงานการวิจัย และเรื่องราวดีๆ ที่เกิดขึ้นในที่ต่างๆ ทั่วโลก

Jurriaan Kamp และ Helene de Puy สามีภรรยาชาวเนเธอแลนด์ อดีตนักหนังสือพิมพ์และเป็นสมาชิกของกลุ่มนักคิดที่ไดรับการยอมรับในเนเธอแลนด์ เริ่มก่อตั้งนิตยสารด้วยการวาดโครงสร้างของนิตยสารที่ทั้งสองอยากสมัครเป็นสมาชิกหากมีอยู่จริง นิตยสารที่ก่อให้เกิดแรงบันดาลใจ สืบเสาะหาไอเดียที่สร้างสรรค์ และบทความชั้นยอดมาตีพิมพ์ และที่สำคัญรับโฆษณาเฉพาะสินค้าและบริการที่มีความรับผิดต่อสังคมเท่านั้น

และเขาทั้งสองก็ทำได้สำเร็จในปี 1995 แม้ว่าจะถูกตั้งคำถามจากสื่อด้วยกันว่า Ode จัดอยู่ในนิตยสารประเภทไหน หรือต้องการเปิดประเด็นเรื่องความรับผิดชอบของสื่อ และอีกมากมาย แต่ Ode ก็ได้รับการตอบรับอย่างดีจากกลุ่มผู้อ่าน และใช้การบอกต่อจากกลุ่มผู้อ่านถึงเพื่อนๆ โดยสมาชิกสามารถส่งนิตยสารให้เพื่อนได้ฟรีโดย Ode เป็นผู้จัดส่งให้ ด้วยวิธีนี้ทำให้ Ode มีกลุ่มผู้อ่านที่เรียกได้ว่าเป็นแฟนพันธุ์แท้เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

ปัจจุบัน Ode เป็นนิตยสารรายเดือนที่ตีพิมพ์สามภาษา คือ ดัทช์ โปรตุเกส และอังกฤษ และมีนักเขียนประจำที่มีชื่อเสียงระดับนานาชาติอย่าง Paulo Celho นักเขียนชาวบราซิล Noam Chomsky นักภาษาศาสตร์ และนักวิเคราะห์การเมือง และมีขาจรอย่าง Arundhati Roy, Bono วง U2,Sting,RobertRedford, Naomi Wolf และอีกมากมาย

ถ้าอยากรู้ว่า Ode เป็นทางเลือกที่แตกต่างอย่างไร ลองเข้าไปดูได้ที่ odemagazine.com

"Search Engine for Everyday Life" Seminar

เมื่อประมาณช่วงต้นปีผมมีโอกาสได้ไปแชร์ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้ Search Engine สำหรับพนักงานภายในกลุ่ม Shin เนื่องทางกลุ่มฯ มีนโยบายที่จะให้พนักงานในแต่ละ BU (Business unit) มา Demonstrate เรื่องอะไรก็ได้ที่ตัวเองถนัด ในโครงการที่ชื่อ “I Demo” ผมเองทำแผนกอินเทอร์เน็ตที่ไทยแลนด์ เยลโล่เพจเจส ก็เลยคิดว่า เอ๊ เราพอพูดเรื่อง Search Engine ได้นะ เราหา Content จาก Search Engine ก็บ่อย แต่มันมีประเด็นว่าจะใช้ Search Engine ในที่ทำงานอย่างไรให้เวิร์ค พี่ ๆ ที่กลุ่มชินฯ เขาก็สนใจครับ เพราะมันเน้นไปในเรื่องการ Search สำหรับการทำงาน

งานนี้เราก็เลยจัดเป็นสัมมนาขึ้นมาเล็ก ๆ ชื่อว่า “I Search” ผมเองก็เกร็ง ๆ ครับ ไม่เคยต้องพูดต่อหน้าคนเยอะ ๆ เหมือนกัน แถมพี่ ๆ HR ที่บริษัทก็บอกว่าเฮ้ย ไม่เยอะหรอก 20-30 คนเอง แต่หลังจากโปรโมทออกไป ปรากฏว่าคนสมัครมาตั้ง 80 คน เล่นเอาห้องที่เลือกไว้ตอนแรกต้องเปลี่ยนไปเป็นห้องที่ใหญ่ขึ้น (อิอิ ภูมิใจ) เอาเข้าจริง ๆ มาประมาณ 70 คน พี่ ๆ HR จากทั้งที่กลุ่มฯ และที่บริษัทมาช่วยกันแจก Handouts แต่เช้า

งานนี้เริ่มตั้งแต่ 9 โมงเช้า ไปเสร็จเอาเกือบ ๆ เที่ยง สไลด์ที่เตรียมมาได้ใช้หมดจนครบ ผมอยากเล่าบรรยากาศให้ฟัง (อ่าน) เหมือนกันครับ แต่ไม่ได้ถ่ายภาพเก็บไว้ เป็นอันว่าผมเอา ไฟล์ Presentation มาให้ดาวน์โหลดอ่านกันนะครับ ผมทำมาเป็น PDF ครับเหมาะสำหรับการพิมพ์ดีครับ ถ้าเอาไปใช้ที่ไหนช่วย refer มาด้วยนะครับ

การตลาดออนไลน์สไตล์ Amazon.com (ฉบับย่อ)

First publish on www.manager.co.th 22 February 2005
Revise on 5 May 2006

Hello, Jakrapong. We have recommendations for you. (If you’re not Jakrapong, click here.)

ใครที่ชอบแวะไปซื้อข้าวซื้อของในเว็บไซต์ Amazon.com คงจะคุ้นเคยกับประโยคทักทายผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์ข้างบนดีนะครับ เมื่อหลายตอนที่ผ่านมาผมเคยเขียนถึงเจฟฟ์ เบโซส์ ผู้ก่อตั้งเว็บไซต์ Amazon.com ไปแล้วหนหนึ่ง เกี่ยวกับประสบการณ์และความสำเร็จที่เกิดมาจากบุคลิกภาพเชิงบวกของเขา

วันนี้เรามาติดตามกันต่อว่า จากวันนั้นถึงวันนี้เขาเดินหน้าไปถึงไหนแล้วเมื่อเจฟฟ์เปิดตัวเว็บไซต์ Amazon.com เมื่อสิบปีที่แล้ว Amazon.com ซึ่งเป็น Virtual Bookstore สามารถเสนอขายหนังสือในเว็บไซต์ได้มากมายมหาศาล ซึ่งมากเกินกว่าที่ร้านหนังสือจริงจะทำได้ ในช่วงนั้นชื่อเสียงและราคาหุ้นของ Amazon.com จึงพุ่งแรงอย่างฉุดไม่อยู่ แต่แล้วเมื่อธุรกิจดอทคอมพังพาบลงอย่างสิ้นท่า สิ่งที่เหลืออยู่ก็คือ เขาในฐานะหัวเรือใหญ่ของธุรกิจดอทคอมจะต้องดำเนินธุรกิจต่อไปให้อยู่รอดให้ได้

วันเวลาผ่านไป… ธุรกิจของเขาสามารถขายสินค้าไม้จิ้มฟันยันเรือรบได้มากกว่า 20 ล้านรายการ และทำรายได้มากถึง 6 ล้านล้านดอลล่าร์สหรัฐฯ แม้จะยังไม่มีรายงานมาว่าเขาได้กำไรหรือยัง แต่คำพูดของเบโซส์ยังคงเป็นสิ่งที่น่าสนใจอยู่เสมอ

ผมสรุปจากบทสัมภาษณ์ของเขาจากสื่อหลาย ๆ แห่ง และบวกเข้าไปกับแนวทางการซื้อขายออนไลน์มาเป็นข้อ ๆ เผื่อว่าจะมีประโยชน์กับคุณผู้อ่านนะครับ

1. เรารู้ว่าอะไรที่อินเทอร์เน็ตทำได้ อะไรที่คู่แข่งทำไม่ได้

Amazon.com ยังคงใช้ความได้เปรียบในธรรมชาติของสื่อออนไลน์ในการเสนอขายสินค้าจำนวนมหาศาล (โดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังสือ) และหาทางสร้างโอกาสในการแข่งขันกับร้านหนังสือทั่วไป ด้วยการเปิดโอกาสให้ผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์ได้ใช้ feature “Search Inside” เหมือนกับการพลิกดูหนังสือได้ในร้านจริง (ซึ่งเจฟฟ์อ้างว่าทำให้ยอดขายเพิ่มขึ้นถึง 9 เปอร์เซ็นต์ของหนังสือทั้งหมด)

ทั้งยังพยายามดึงระบบบริหารลูกค้าสัมพันธ์ (CRM) มาใช้ โดยให้ระบบจดจำลูกค้าเป็นรายบุคคล ว่าลูกค้ามีพฤติกรรมเลือกซื้อหนังสือแบบไหน แล้วจ้างทีมงานจัดทำบทแนะนำหนังสือขึ้นมา พร้อมกับเสนอหนังสือราคาพิเศษในหมวดเดียวกันเข้าไปเจฟฟ์เผยว่าเขาพยายามกระตุ้นเร้าความต้องการส่วนลึกของลูกค้า

เช่น เขาทำวิจัยพบว่าลูกค้าที่ค้นหาหนังสือเกี่ยวกับลัทธิเซ็น จะเป็นกลุ่มที่ชอบความเรียบง่าย และชอบที่จะจัดระเบียบชีวิต และคนกลุ่มนี้จึงต้องการที่จะรู้ว่าทำอย่างไรให้การใช้ชีวิตในที่ทำงานเป็นสิ่งเรียบง่าย ซึ่งไปตรงกับหนังสือที่เขียนเกี่ยวกับการจัดโต๊ะที่ทำงานให้เป็นระเบียบเรียบร้อย เจฟฟ์ได้หยอดเอาคำว่า “จัดโต๊ะทำงานให้เรียบร้อย” เข้าไปในคำค้นหาหนังสือ ปรากฏว่ามีลูกค้าคลิกเข้าไปอ่านและตัดสินใจซื้อจำนวนมาก

นอกจากนี้เขายังให้เหตุผลทางการตลาดเพิ่มเติมอีกด้วยว่า ในโลกออฟไลน์เราจะต้องเสียค่าทำการตลาดมหาศาลสำหรับสินค้าที่ “เชื่อว่าจะขายได้” และ “คุ้มที่จะขาย” เราคงไม่ทุ่มงบการตลาดลงไปกับสินค้าที่ทำออกมาแล้วมีคนซื้อกลุ่มเล็ก ๆ หรือสินค้าที่มีตลาดเฉพาะ เพราะอาจเป็นการลงทุนที่ไม่คุ้มค่า แต่ใน Amazon.com เจฟฟ์เผยว่า เขาสามารถขายสินค้าเหล่านี้ได้

1. หนังสือหายาก
2. หนังสือที่ไม่มีชื่อเสียงมากนัก
3. หนังสือที่ไม่ได้เป็นหนังสือติดอันดับขายดี
4. หนังสือที่มีชื่อเสียงในกลุ่มเฉพาะ

การขายหนังสือเหล่านี้ด้วยต้นทุนทางการตลาดที่ต่ำ ทั้งยังเป็นสิ่งที่บรรณาธิการหนังสือ และเจ้าของร้านหนังสือทั่วไปไม่สามารถทำได้ดี (เว้นเสียแต่จะอ่านหนังสือของตัวเองอย่างละเอียดทุกเล่ม) แต่อินเทอร์เน็ตสามารถทำได้ และที่แน่ ๆ มันเวิร์ค ซึ่งจะว่าไปแล้ว ลองยกตัวอย่างเล่น ๆ ว่าถ้าหากค่ายเพลงในบ้านเราอย่างแกรมมี่ อาร์เอสจะลองทำเว็บไซต์ขายสินค้าแบบ Back Catalog ดูบ้าง เพราะตัวเองก็มีสินค้าเก่าหายากอยู่มากมาย ก็ไม่น่าจะยากจนเกินไป

2. พลังของ Community ยังคงสำคัญ และต้องทำต่อไป

เจฟฟ์เคยให้สัมภาษณ์ว่าเขาให้ความสำคัญกับพลังชุมชนของลูกค้า โดยการเปิดเวทีให้ลูกค้าได้แสดงความคิดเห็นในตัวสินค้ามาโดยตลอด อย่างที่เคยทำกับฟีเจอร์ “List Mania” ที่จะมีลูกค้าซึ่งระบุว่าตัวเองมีทักษะพิเศษในด้านนั้น ๆ มาวิพากษ์วิจารณ์ว่าหนังสือเล่มนี้ดี และไม่ดีอย่างไร ทำไมถึงชอบ ทั้งยังเปิดให้ลูกค้าโหวตด้วยว่าความคิดเห็นของคนที่มาวิพากษ์วิจารณ์สินค้านั้นเป็นการเชียร์สินค้าออกอาการ “โอเวอร์” เกินไปหรือเปล่า

ทั้งยังจับกลุ่มผู้นิยมสินค้ามือสอง ในลักษณะ C2C อันเป็นลักษณะพิเศษของสินค้าออนไลน์ และตอกย้ำความสำเร็จของ feature ดั้งเดิมอย่าง “Wish List” ที่ทำหน้าที่เป็นตัวคอยเตือนให้ลูกค้าจำได้ว่าเคยอยากได้หนังสือเล่มนี้ โดยเพิ่มคุณลักษณะของ Wish List เพิ่มไปอีกว่าจะแชร์ให้คนอื่นที่เป็นเพื่อน หรือญาติพี่น้องของคุณทราบหรือไม่ว่าคุณมี Wish List แบบนี้ แน่นอนว่าบรรดาญาติ ๆ คุณคงไม่ใจจืดใจดำลืมไปว่าคุณอยากได้อะไรในช่วงเทศกาล

นี่แหละเป็นวิธีเพิ่มยอดขายในแต่ละช่วงเทศกาลได้เป็นอย่างดี

จะว่าไปแล้วเจฟฟ์ไม่ได้ทำเพียงสร้าง Community ขึ้นมา แต่เจฟฟ์กำลังเล่นอยู่กับพลังของเครือญาติ อันเป็น Community ที่เป็นสถาบันของสังคม และยังสร้างภาพลักษณ์ที่ดีของบริษัทในการสร้างเสริมความสัมพันธ์ของสถาบันครอบครัวอีกด้วย

3. คนมักจะสับสนและลังเลว่าสินค้าที่ไม่ดังจะมีคุณภาพต่ำ

เจฟฟ์ให้สัมภาษณ์ในนิตยสาร WIRED ฉบับเดือนมกราคม ปี 2548 ว่า “People confuse obscurity with bad service” ซึ่งจับใจความในประโยคทั้งหมดได้ว่า คนทั่วไปมักจะสับสนและลังเลว่าสินค้าที่ไม่ดังจะมีคุณภาพต่ำ และอาจกระทบการตัดสินใจซื้อสินค้า ซึ่งตรงนี้ยังรวมไปถึงสินค้าที่ obscure หรือดูคลุมเครือ

เช่น ตั้งชื่อหนังสือไม่ชัดเจน ก็จะทำให้หนังสือดูมีมูลค่าลดลงไป ในโลกอินเทอร์เน็ต เจฟฟ์เผยว่าเขามี feature อยู่หลายตัวที่ทำให้ผู้บริโภคเชื่อมั่นในตัวสินค้ามากยิ่งขึ้น คล้ายกับที่หลายคนเคยใช้บริการในเว็บไซต์วิพากษ์วิจารณ์สินค้าอย่าง Epinions.com อาจจะดูเป็นเรื่องปกติทั่วไปที่สินค้าที่ไม่ดัง และดูจะมีความคลุมเครือ หรือไม่แน่ใจว่าจะใช้ประโยชน์ได้คุ้มค่าหรือเปล่า ที่ผู้ซื้อจะไม่แน่ใจ จะต้องมีการอธิบายคุณประโยชน์ของสินค้า หรือเลยไปถึงการโฆษณาชวนเชื่อ ซึ่งตรงจุดนี้เราจะเห็นได้ว่าการขายสินค้าใด ๆ ในโลกแห่งความเป็นจริง ปัจจัยสำคัญอันหนึ่งอยู่ที่พนักงานขาย แต่ในโลกออนไลน์ปัจจัยสำคัญอยู่ที่ Content ที่จะมาสร้างความชัดเจน

4. ทำให้ลูกค้าเชื่อให้ได้ว่าในโลกนี้มีสินค้าที่ “ดีและถูก”

ในโลกอินเทอร์เน็ตถ้าใครที่ติดตามการดำเนินงานของ Amazon.com มาตลอดจะรู้ว่า เจฟฟ์ทุ่มงบโฆษณามหาศาลในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา เขาเคยจ่ายไปกับแคมเปญโฆษณายาว 15 เดือนติดกัน ในหลาย ๆ รัฐ แต่จู่ ๆ เขาก็เลิกให้ความสำคัญกับสื่อโทรทัศน์ โดยให้เหตุผลว่า

ที่จริงแล้วการโฆษณาทางสื่อที่ mass หรือเข้าถึงมวลชนได้มากนั้นคุ้มค่า แต่สำหรับเขามันยังคุ้มไม่พอที่เขาจะต้องจ่ายมากขนาดนั้น แทนที่จะต้องจ่ายกับการโฆษณา เขาคิดว่าเอาเงินเหล่านั้นมาคืนกำไรลูกค้าด้วยการเอาเงินไปทุ่มกับการลดราคาสินค้าลง และเสนอการขนส่งฟรีให้กับลูกค้าเพื่อเพิ่มยอดขายจะดีกว่า ซึ่งเจฟฟ์อ้างว่าเพิ่มยอดขายได้อย่างน่าพอใจและตรงนี้เองที่เจฟฟ์เชื่อว่ามันจะกลายเป็นกระแสที่ผู้ประกอบการดอทคอมจะหันมาใช้กัน เนื่องจากการบริหาร Customer experience เป็นเรื่องสำคัญ

เหมือนกับที่นักวิชาการทางการตลาดหลายคนพยายามกล่าวอ้างทฤษฎี CEM หรือ Customer Experience Management มากขึ้นทุกวัน ต่อไปนี้การกล่าวอ้างสรรพคุณว่าบริการของตนดีแค่ไหน จะลดน้อยลง แต่สิ่งที่จะได้ผลกลับเป็นวิธีง่าย ๆ นั่นก็คือกลยุทธ์ ปากต่อปาก หรือ Word of Mouth marketing นั่นเอง“ไม่จำเป็นต้องบอกใครว่าคุณดี แต่ดีให้เขาเห็น” น่าจะเป็นคำพูดที่จริง ไม่ว่าจะเป็นออนไลน์หรือออฟไลน์

– – – – – – –

อย่างไรก็ตาม เจฟฟ์ก็ออกตัวว่าถึงการตลาดแบบปากต่อปากจะมีบทบาทมากยิ่งขึ้น แต่การโฆษณาก็ไม่ได้หายไปเสียเมื่อไหร่ หากแต่มันจะเกิดความสมดุลกันระหว่างการโฆษณาประชาสัมพันธ์และคุณภาพที่แท้จริงของสินค้าและบริการ ซึ่งส่วนตัวแล้วเขาคิดว่าถ้าหากสูตรสำเร็จในการทำการตลาดวันนี้อยู่ที่การโฆษณาประชาสัมพันธ์ว่าบริการคุณดีแค่ไหน 70 เปอร์เซ็นต์ และอีก 30 เปอร์เซ็นต์อยู่ที่การทำให้สินค้าและบริการมีคุณภาพมากขึ้น อีก 20 ปีข้างหน้า สูตรสำเร็จดังกล่าวจะต้องกลับกันอย่างแน่นอน

จากที่เล่ามาทั้งหมดนี้ เสาหลักของวงการดอทคอมก็ยอมรับว่าสิ่งหนึ่งที่อินเทอร์เน็ตยังทำได้ไม่สมบูรณ์ก็คือการพบปะลูกค้าแบบ Face-to-face เพราะคนเป็นสัตว์สังคม เรายังต้องการที่จะมีปฎิสัมพันธ์ พูดจาประสาเพื่อนกันกับคนอื่น ๆ แต่อินเทอร์เน็ตก็ยังเป็นสื่อที่ทรงพลังในการขาย และเชื่อได้เป็นอย่างยิ่งว่าจะเป็นส่วนสำคัญในการสร้างเศรษฐกิจใหม่ของโลกยุคสารสนเทศ จะเห็นได้ว่าเจฟฟ์พยายามสร้างเครื่องมือทางการตลาดของเขาออกมาอย่างสม่ำเสมอ ไม่ว่าจะเป็น Search Engine A9.com ของเขาที่เพิ่งจะจับมือกับเจ้าของธุรกิจฐานข้อมูลขนาดใหญ่อย่าง สมุดหน้าเหลือง หรือ YellowPages ไปหมาด ๆ

สำหรับประเทศไทย หากเรานำความคิดของเจฟฟ์มาปรับใช้ทั้งหมดอาจจะเป็นไปได้ยาก เพราะธรรมชาติของคนใช้อินเทอร์เน็ตไทยเป็นคนที่เรียกร้องความเป็นกันเองสูง ปัจจัยนี้จึงเป็นปัจจัยสำคัญตัวหนึ่งที่ทำให้คนไทยยังชอบที่จะซื้อของแบบธรรมดาอยู่ เพราะได้เจอะเจอกับพนักงานขาย มีการต่อรองราคาแบบหั่นแหลก และลูกล่อลูกชนอีกสารพัด บวกกับกระแสการเก็บเงินผ่านทางโทรศัพท์มือถือ (M-Payment) ยังไม่ง่ายต่อการใช้งาน และเป็นธรรมชาติมากเพียงพอ คนก็ยังอยากจะซื้อของแบบเดิมอยู่ ไม่เหมือนกับคนบางประเทศ อย่างประเทศสวีเดนที่มีภูมิประเทศที่ทำให้คนเดินทางลำบาก จนคนหันมาใช้อีคอมเมิร์ซกันในระดับที่น่าพอใจ

หนังสือและบทความแนะนำอ่านเพิ่มเติม

พ็อกเก็ตบุ๊คส์
1. Amazon Hacks 100 Industrial-Strength Tips & Tools โดย Paul Bausch สำนักพิมพ์ O’Reilly
2. Content Critical โดย Gerry Mcgovern และ Rob Norton สำนักพิมพ์ FT Prentice Hall

นิตยสาร
1. เรื่องจากปก นิตยสาร PC World ปีที่ 2 ฉบับที่ 18 ประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2548 หน้า 782
2. คอลัมน์ Is it IT? โดย ดร.มะนาว นิตยสาร a day weekly ปีที่ 1 ฉบับที่ 39 11-17 กุมภาพันธ์ 2548 หน้า 95

อำนาจของ Search Engine กับ “ขาลง” ของเว็บ Portal

First publish on www.manager.co.th by Jakrapong Kongmalai (16 September 2004)
Revised by Jakrapong Kongmalai (30 April 2006)

คุณผู้อ่านทุกท่านคงจะมีเว็บไซต์สุดโปรด 5 อันดับแรกอยู่ในใจ และผมเชื่อเหลือเกินครับว่า 1 ใน 5 นั้น จะต้องมีเว็บไซต์ประเภท Search Engine อย่าง Google และ Siamguru ประดับอยู่บ้าง ต่อจากนั้นก็คงจะเป็นเว็บไซต์ท่า (Portal Site) ที่มีลิงก์ให้คุณค้นหาข้อมูลต่อไปเรื่อย ๆ หากลองสังเกตจาก 5 เว็บไซต์โปรดที่คุณเข้าบ่อย ๆ นี้ คุณเคยสังเกตไหมครับว่ามันสะท้อนพฤติกรรมในการค้นหาข้อมูลของคุณอย่างไร?

ประเด็นที่ผมจะเสนอต่อนี้ไปส่วนใหญ่ผมคิดเอง บางส่วนอ้างอิงแนวคิดของต่างประเทศมา เพราะเห็นว่ามันน่าจะเข้ากันกับสังคมอินเทอร์เน็ตไทย ถ้าคุณไม่เห็นด้วย กรุณาโต้แย้งพร้อมเหตุผลในเว็บบอร์ดเพื่อต่อยอดทางความคิดกันด้วยนะครับ

เมื่อพูดถึงการค้นหาข้อมูลในสมัยอินเทอร็เน็ตเข้ามาเมืองไทยในยุคแรก ๆ เว็บไซต์ประเภท Search Engine ก็เป็นเว็บไซต์ประเภทหนึ่งที่ได้รับการกล่าวขวัญถึงว่าเป็นเว็บไซต์แห่งอนาคต แต่ ณ เวลานั้น Search Engine ที่เป็นสัญชาติไทยอย่าง Siamguru.com ก็ยังไม่ได้โด่งดังและถูกพัฒนาขึ้นมามีประสิทธิภาพเหมือนในปัจจุบันทางออกของการสืบค้นข้อมูลไทยในยุคนั้นจึงหนีไม่พ้นการพึ่งพา Portal Site ที่เรารู้จักกันดี เช่น Sanook.com, Hunsa.com, Siam2you.com ฯลฯ เนื่องจากเว็บไซต์เหล่านี้ได้รวบรวมลิงค์ที่น่าสนใจไว้มากมาย ผู้ใช้เพียงมองหาสิ่งที่ตนกำลังหาจาก directory ที่สนใจแล้วลองคลิกเข้าไปเรื่อย ๆ จนเจอเว็บไซต์ที่ให้ข้อมูลได้ตรงกับที่ต้องการ

แต่ ณ วันหนึ่งที่เว็บไซต์อย่าง Google.co.th เขยิบตัวเองเข้ามาในเมืองไทยด้วยความสามารถในสืบค้นข้อมูลภาษาไทยได้อย่างแม่นยำและรวดเร็วจนกลายเป็นเว็บไซต์ยอดนิยมอย่างรวดเร็ว จนผู้บริหารเว็บ Portal ต่าง ๆ ต้องหันมาดูว่า Google จะขยับตัวอย่างไรต่อไป ส่วนทางด้านเว็บไซต์แบบเดียวกันอย่าง Siamguru.com ก็ต้องออกมาพูดเลยทีเดียวว่าได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน และประกาศ re-positioning Siamguru.com ว่าเป็นเว็บไซต์ Search Engine ที่ใช้ค้นหา content ภาษาไทยได้ดีที่สุด ชูจุดเด่นความเป็นเว็บไซต์ท้องถิ่นไว้เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์ว่าเว็บไซต์ของคนไทยย่อมหาข้อมูลของไทยได้ดี

จากการวิเคราะห์จากเอกสารที่รวบรวม ผลที่ออกมาก็คือ พฤติกรรมการสืบค้นข้อมูลของผู้ใช้อินเทอร์เน็ตชาวไทยในปัจจุบันกำลังเปลี่ยนไปจากเมื่อ 5-6 ปีก่อนอย่างสิ้นเชิง จากการพึ่งพาเว็บไซต์ท่าด้วยการควานหาลิงก์ให้เจอ แล้วค่อย ๆ ละเลียดตามหาเว็บไซต์ที่ให้ข้อมูลเฉพาะในด้านที่ตัวเองต้องการเปลี่ยนมาเป็นการพิมพ์ Keyword เพียงไม่กี่คำลงในช่องว่าง ก็ได้คำตอบออกมาในลักษณะ Answer Machine เพราะเว็บไซต์แต่ละแห่งก็มี MetaTag ที่รองรับการทำงานของ Search Engine อยู่แล้ว

นั่นหมายความว่าพฤติกรรมในการหาข้อมูลผ่านทางเว็บไซต์ท่าจะลดลง แต่ Search Engine จะมีบทบาทมากขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากการสืบหาข้อมูลได้ถูกตีกรอบให้แคบลงตรงกับความต้องการข้อมูลแบบรวดเร็วปัจจุบันทันด่วน และเฉพาะเจาะจงมากยิ่งขึ้นในวันที่โลกของข้อมูลข่าวสารล้นทะลัก Portal Site กำลังนำเสนอข้อมูลในภาพกว้างๆ ซ้ำๆ กันหลายอย่าง อาทิ เรื่องกิน เรื่องเที่ยว เรื่องเซ็กซ์ เรื่องในชีวิตประจำวัน หันไปทางไหนก็มีเว็บไซต์ท่านำเสนอข้อมูลเหล่านี้ทับซ้อนกัน

ในขณะที่ผู้ใช้กำลังประสบกับ “ประสบการณ์การสับสนทางข้อมูล” ไม่รู้จะเริ่มหาข้อมูลจากแหล่งข้อมูลไหนดี คำถามประเภทนี้ก็เพิ่มขึ้นทุกวัน
“Content ไหนจะดี มีคุณภาพ? จะได้รีบคลิก ไม่อยากเสียเวลาหา”
“Content อันนี้น่าจะดีนะ น่าจะใช้ แต่ฉันจะคลิกมันดีไหม เธอคิดว่าไง?”
“อืม เรื่องนี้ก็ดีนะ แต่ฉันอยากค้นจาก Search Engine เพิ่มอีกว่ามีข้อมูลที่ละเอียดกว่านี้อีกไหม”

จากอัตราการเติบโตของผู้เยี่ยมชมเว็บ Portal ที่ช้าลงไม่เป็นไปอย่างก้าวกระโดดอย่างในอดีต ในขณะที่เว็บไซต์ที่สร้างสรรค์ข้อมูลด้วยตนเอง มีข่าวสารข้อมูลที่เฉพาะและแยกย่อยลงไปหาคนใน segment ที่ละเอียดมากยิ่งขึ้นกลับได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อยๆ (เช่น เว็บไซต์สื่อมวลชนไทยแขนงต่างๆ ที่ให้กองบรรณาธิการนำเสนอข่าวสารและข้อมูลด้วยกลยุทธ์การจัดการข่าวสารข้อมูลอย่างมีประสิทธิภาพ จะได้รับความสนใจและมีอันดับสูงมากขึ้นเรื่อยๆ จากการจัดอันดับใน Truehits.net )เว็บไซต์ที่นำเสนอข้อมูลที่เฉพาะและแยกย่อยแบบ Niche Market เหล่านี้ต่างหากที่จะตอบสนองความต้องการของกลุ่มคนที่ใช้ “Search Engine” ในฐานะ “Answer Machine” เพราะข้อมูลที่ละเอียดและลึกคือคำตอบ ไม่ใช่เพียงเว็บไซต์ที่เป็นแหล่งรวมลิงค์ของข้อมูลทั่ว ๆ ไป

จากนี้ไปการสร้างเว็บไซต์ที่ดีประการหนึ่งจึงจำเป็นที่ควรจะสร้างเว็บไซต์ที่มีคำตอบอย่างละเอียดให้กับผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์ ที่จะค้นหามันจาก Search Engine ได้ง่าย ท่ามกลางโลกของข่าวสารที่ต้องการคำตอบแบบฉับไว ส่วนเว็บ Portal ที่มีอยู่จะต้องบูรณาการเอา Search Engine มาใช้กับฐานข้อมูลที่ถูกปรับเป็นฐานความรู้ที่ให้คำตอบกับผู้เยี่ยมชมเว็บไซต์ได้มากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันในอนาคตอันใกล้ เราอาจเห็นเว็บไซต์ Portal ชื่อดังเว็บใดเว็บหนึ่ง และ Search Engine ในประเทศไทยควบกิจการกันก็เป็นได้

Reference:- When Search Engines Become Answer Engines โดย Jakob Nielsen August 16, 2004
– Where Google Is Headed โดย Charlene Li February 23, 2004